Τρίτη, 29 Μαρτίου 2011

Οι Γερμανοί στη Λήμνο


Οι Γερμανοί[1] κατά τη περίοδο κατοχής στη Λήμνο από 25 Απριλίου 1941 μέχρι τις 16 Οκτωβρίου 1944 δημιούργησαν μια σειρά από  έργα για την ασφάλεια τους και άλλα για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες  τους και να εξασφαλίσουν τη παραμονή τους στο νησί.
Αρχικά λοιπόν επέλεξαν τα καλύτερα σπίτια , κυρίως τα σπίτια Αιγυπτιωτών  και πλουσίων και εκεί στέγασαν διοικητήρια, φρουραρχεία και  τη γνωστή σε όλους Κομαντατούρ  (γερμ. Kommandantur).
Δίπλα στη κεντρική βρύση κάθε χωριού έστησαν τα καζάνια τους και λειτουργούσαν τα υπαίθρια μαγειρεία τους.
Στη συνέχεια επέλεξαν τα πιο πανοραμικά σημεία του νησιού κι εκεί δημιούργησαν παρατηρητήρια, πυροβολεία, φυλάκια.
Γκρέμισαν τα πιο γερά  κτίρια κυρίως ανεμόμυλους για να πάρουν τις πέτρες και να οικοδομήσουν καινούργια  κτίρια που θα  εξυπηρετούσαν τις ανάγκες τους.
Μπήκαν στα σπίτια αρχικά των Αιγυπτιωτών  και μάζεψαν κουβέρτες, παπλώματα, χαλιά, ασημικά.
Επειδή όμως δεν τους έφταναν και ο χειμώνας του 1942 ήταν βαρύς άρπαξαν από τα σπίτια όσο κλινοσκεπάσματα βρήκαν.
Να πως περιγράφουν οι Γερμανοί την παρουσίαση τους στο νησί.
«Λιγοστά τα σπίτια στην παραλία. Ένας πραγματευτής πουλάει στους στρατιώτες σύκα και παστά ψάρια. Το καφενείο «Στις τρεις ελιές» έχει μόνο τσάι. Καθόμαστε εδώ σε ξεχαρβαλωμένες καρέκλες και σβήνουμε τη δίψα της αυταπάτης. Με ευχαρίστηση νοσταλγούμε μια γνήσια χωριάτικη μπύρα στην πατρίδα, « Στις τρεις φιλύρες»…..»[2]
Ευαγγελία Χ.Λιάπη





[1] Οι Γερμανοί του συντάγματος 382 της μεραρχίας πεζικού 164 που κατέλαβε Λήμνο.
[2 ] Έκδοση του Γ’ Ράιχ «Von Serbian bis Kreta”( Από την Σερβία στην Κρήτη)




Κυριακή, 27 Μαρτίου 2011

Παναγιά η Κακαβιώτισσα

Η Παναγιά, ονομάστηκε Κακαβιώτισσα από το βουνό Κάκαβο[1]στο οποίο βρίσκεται το ξωκλήσι της.
Πρόκειται για μια  άσκεπη εκκλησία, η οποία είναι χτισμένη μέσα σε μια σπηλιά. Δε είναι  ακριβώς σπηλιά αλλά μια εσοχή που σχηματίζουν τα βράχια.
Κάτω από το βραχώδες αυτό μπαλκόνι ασκητές[2] ήδη από τα 1305 επέλεξαν το τόπο του Κάκαβου, για να ασκητέψουν και να δοξολογήσουν την Παναγία.
Έχτισαν το ναΐσκο για να λειτουργούνται οι μοναχοί,που ασκήτευαν στις γύρω σπηλιές του βουνού.
Κάποτε οι μοναχοί πέθαναν, καινούργιοι ασκητές δεν ήρθαν και ο τελευταίος που έμεινε, αποφάσισε, να εγκαταλείψει τη Λήμνο και να πάει στο Άγιο Όρος.
Πριν φύγει για το όρος, βρήκε ένα Λημνιό από την οικογένεια Μουμτζή, από το Κοντιά, που’ χε τη μάντρα του εκεί κοντά και του εμπιστεύτηκε την εικόνα της Παναγίας, το «Ρόδον το αμάραντον».
Ο μοχαχός ζήτησε από το βοσκό να ανεβάζει την εικόνα στο ναό κάθε Λαμπροτρίτη για να λειτουργείται.
Έπειτα ο ασκητής μπήκε στη θάλασσα, άνοιξε το ράσο του, το οποίο έγινε βάρκα και έφυγε για το όρος. 
To μετόχι της Παναγίας της Κακαβιώτισσας βρίσκεται κοντά στο ερειπωμένο πια οικισμό Ζεματά ή Ζυματά του Kοντιά και κοντά στο χωριό Θάνος στο οποίο ανήκει και το προσκύνημα 
Η Παναγία η Κακαβιώτισσα είναι ένα  από τα πολλά παλαιά αγιορείτικα μετόχια της Λήμνου.
Το μετόχι είναι γνωστό ήδη από το 1305, έτος που περιήλθε στην ιδιοκτησία της μονής Μεγίστης Λαύρας[3].
Μοναχοί τότε από τον Άγιο Ευστράτιο που ανήκαν στη μονή της Μεγίστης Λαύρας, εγκαταστάθηκαν στη σπηλιά, για να προστατευθούν από τις επιδρομές των Τούρκων.
Εντυπωσιακή είναι η θέση του ναΐσκου.Βρίσκεται μέσα σε δυσπρόσιτη σπηλιά, στις παρυφές  του βουνού. Η σπηλιά βρίσκεται σε  ιδανική θέση  για  ερημίτες.
Ακόμα και σήμερα σε μια διπλανή μικρή σπηλιά συναντάμε ίχνη ανθρώπων, που πηγαίνουν στη σπηλιά, για να απομονωθούν και να προσευχηθούν. Υπάρχουν κονσέρβες, πνευματικά χριστιανικά βιβλία και στρωσίδια.
Το ξωκλήσι λειτουργεί και εορτάζει κάθε Λαμπροτρίτη, όταν οι κάτοχοι της εικόνας την ανεβάζουν στο ναό, για να  λειτουργηθεί. 
 Ευαγγελία Χ.Λιάπη




[1] Αρχικά αναφέρεται ως Παναγιά η Κακοβιότισσα κι όχι Κακαβιώτισσα.(Σάθας Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, τόμος Γ,σελ.568)

[2] Μοναχοί από τον Άγ. Ευστράτιο  εγκαταστάθηκαν στη περιοχή που είναι  το ξωκλήσι για να προστατευθούν από επιδρομές Τούρκων.

[3] Το μετόχι της Παναγιάς της Κακαβιώτισσας σημειώνεται κατά την απογραφή του 1356 όταν διοικητής της Λήμνου ήταν ο Μανουήλ Λάσκαρης.Το μετόχι άνηκε στη μονή Αγίας Λαύρας και πριν και μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης.(Σάθας ,Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, τόμος Γ,σελ.568)

Τρίτη, 15 Μαρτίου 2011

Βρόσκοπος


Σύμφωνα με το φιλόλογο και μελετητή Μανόλη Ρόκκο "Το τοπωνύμιο προέρχεται από το επίθετο ευρύς και το ουσιαστικό σκοπός, που γίνεται "Ευρύσκοπος" - "Βορόσκοπος" και σημαίνει θέση από την οποία κατοπτεύει (σκοπεί) κανείς ευρέως (γύρω-γύρω) την περιοχή." Το όνομα Βρόσκοπος ή Βορόσκοπος αναφέρεται για πρώτη φορά στα 1418  από τον κληρικό, γεωγράφο και περιηγητή Chr. Buondelmonti στο χάρτη που συνοδεύει το κείμενο της περιήγησής του το 1418.Ο Chr. Buondelmonti όμως σημειώνει τον οικισμό ως μεσόγειο κι όχι παράκτιο. Ο Piri Reis, Τούρκος ναυτικός και επίσημος γεωγράφος του σουλτάνου ο οποίος επισκέφτηκε την περιοχή το 1520 αναφέρει, ότι στην περιοχή των αβαθών νερών της Σκάλας υπήρχε ένα εγκαταλελειμμένο οχυρό, το Burun Hisar (Κάστρο του ακρωτηρίου). Το 1638 και το 1650 αναφέρεται σε χάρτες του Johann Laurenberg με το όνομα Vroscopus. Αλλά και στον χάρτη που έφτιαξε ο Ortelius σύμφωνα με την περιγραφή του Γάλλου περιηγητή P. Belon, έχουμε άλλη μια αναφορά του Βρόσκοπου, ως παραθαλάσσιος οικισμός με το όνομα Voroscopo.  Voroskopo θα ονομάσει  το 1894  ο περιηγητής L. De Launay τόσο το ακρωτήρι όσο και το μεσόγειο χωριό που δεν είναι άλλο από τα Καμήνια ή Καμίνια.Ο Παπά Αγγέλου Μιχελής στο έργο του "Λημνιακή Λαογραφία" αναφέρει πως στα ανατολικά του Ρουσσοπουλίου υπάρχει τοποθεσία στην οποία υπάρχει πλάκα στην οποία είναι σκαλισμένη ο εξάνεμος και η τοποθεσία Βρόσκοπος.
Πράγματι η γεωγραφική θέση του Βρόσκοπου είναι πολύ σημαντική. Αποτελεί το σκοπό, τον φρουρό, τον παρατηρητή  των πλοίων που ετοιμάζονται να περάσουν τα Δαρδανέλια. Επίσης διαθέτει  τρία  βασικά πλεονεκτήματα. Είναι σε καλή θέση για τη δημιουργία λιμανιού, βρίσκεται κοντά σε εύφορη πεδιάδα και υπήρχε τρεχούμενο  νερό. Για το λόγο αυτό η περιοχή παρουσιάζει μια συνέχεια πληθυσμού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και ότι ποτέ ως σήμερα δεν ερημώθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αντίθετα παρά τις συχνές πειρατικές επιδρομές, στην παράκτια   περιοχή του Βρόσκοπου επιβίωνε πάντοτε κάποιος μικρός οικισμός. Ο Γερμανός αρχαιολόγος Conze επισκέφθηκε την περιοχή το 1858 και αναφέρει :"Παρακάτω περάσαμε από μερικά καλύβια που λέγονται "Βορόσκοπος", κοντά σε μια πηγή, στα αριστερά της οποίας, στο δρόμο υπάρχει ένα περιβόλι, στα δεξιά όμως μερικά ερείπια μιας μεσαιωνικής οχύρωσης".
Τοπωνύμιο με την ίδια ονομασία συναντάμε και στην Κέα(Τζιά).
Ευαγγελία Χ.Λιάπη

Λήμνος



Nησί γεμάτο ιστορία, σε θέση στρατηγική, «εν Θρακία θαλάσση», στο Μέλανα κόλπο, κοντά στην είσοδο του Eλλησπόντου.Το νησί έχει σχήμα πεταλούδας.
Tα ονόματά της πολλά όπως και οι λαοί που την κατοίκησαν:
Σιντηίς, Yψιπύλεια, Eυκτίμενον πτολίεθρον, Hγωάθεις, Αιθάλεια, Aμιχθαλόεσσα,πυρόεσσα νήσος,Δίπολις, Ηφαίστου τροφός, Ανεμόεσσα, Hφαιστεία.
Ευαγγελία Χ.Λιάπη

Τετάρτη, 9 Μαρτίου 2011

Ήφαιστος ο κλυτοτέχνης



Ο Ήφαιστος ήταν παιδί της Ήρας. Λέγεται πως η θεά μόνη της[1] τον γέννησε «δια αρρήτων οργασμών»[2].
Όταν όμως το παιδί γεννήθηκε και η θεά[3] είδε πως χώλαινε και ήταν κουτσό ντράπηκε, θύμωσε και τον πέταξε από τον ουρανό στη θάλασσα για να χαθεί.
Ο Ήφαιστος όμως θα σωθεί, γιατί δυο νύμφες, η Ευρυνόμη και η Θέτιδα, θα τον λυπηθούν και θα τον πάρουν μαζί τους για να το μεγαλώσουν μέσα σε μια σπηλιά στα βάθη του Ωκεανού.
 Εννιά χρόνια έμεινε ο Ήφαιστος παρέα με τις νύμφες και έφτιαχνε αριστουργήματα για τις δυο θεές.
Την περίοδο αυτή της ζωής του ο Ήφαιστος δεν θα την ξεχάσει και θα την θυμάται πάντα γλυκά, αναγνωρίζοντας την πολύτιμη  φιλοξενία που  του πρόσφεραν οι δυο νύμφες. Έτσι όταν η Θέτιδα (η μητέρα του Αχιλλέα) θα τον επισκεφτεί για να του ζητήσει να φτιάξει όπλα για τον Αχιλλέα, ο Ήφαιστος θα τη δεχτεί με πολύ αγάπη, θα αναφερθεί στη σωτήρια επέμβαση της και θα την εξυπηρετήσει ενώ δεν θα παραλείψει να εκφράσει την οργή του για την άσπλαχνη συμπεριφορά της μητέρας του, την οποία θα αποκαλέσει ξεδιάντροπη.[4]
Ο θεός Ήφαιστος όμως στην Α ραψωδία της Ιλιάδας, ξεχνάει για λίγο την πίκρα του συμπαραστέκεται με αγάπη στη μητέρα του και της λεει να κάνει υπομονή και να μην αντιστέκεται στο  Δία γιατί δεν μπορεί να τη βλέπει να κακοποιείται από τον Δία και θυμάται πως κάποτε που πήγε να μπει στη μέση για να την υπερασπιστεί, η οργή του Δία ήταν τέτοια που με δύναμη τον άρπαξε από το πόδι και τον εκσφεντόνισε μακριά από τον Όλυμπο για να καταλήξει στη Λήμνο.
Πάν δ’ήμαρ φερόμην,άμα δ’ηελίω καταδύντι
κάππεσον εν Λήμνω ολίγος δ’έτι θυμός ενήεν,
ένθα με Σίντιες άνδρες άφαρ κομίσαντο πεσόντα.[5]
Ολόκληρη τη μέρα τριγυρνούσα ώσπου στο τέλος κατά τη δύση του ήλιου κατέληξα  στη Λήμνο και εκεί οι κάτοικοι του νησιού οι Σίντιες με  περιποιήθηκαν.

 Το σημείο που ο Ήφαιστος προσέκρουσε και έπεσε στη Λήμνο θεωρείται η περιοχή Αγιόχωμα κοντά στον Κότσινα.
Αναφέρεται πως με το χώμα αυτό περιποιήθηκαν τον τραυματισμένο θεό αλλά  η πτώση του, του άφησε μια μόνιμη αναπηρία στα κάτω άκρα.
Ήφαιστος δ’άμα τοισι κιε σθενει βλεμεαίνων,
χωλεύων, υπό δε κνήμαι ρώοντο αραιαί.[6]

Μαζί τους πήγαινε κι ο Ήφαιστος κούτσα-κούτσα κομπάζοντας για τη δύναμη του, ενώ από κάτω οι κνήμες του οι αδύνατες του κάκου προσπαθούσαν να τον υπακούσουν.

Ο Ήφαιστος αγάπησε το νησί της Λήμνου και για να ευχαριστήσει τους κατοίκους που τον βοήθησαν εγκατέστησε το εργαστήρι του στο νησί, στις κορυφές του όρους Μόσυχλου.
Εκεί είχε το εργαστήρι, το χαλκείο και τα δώματα του. Όταν η Θέτιδα θα τον επισκεφτεί θα το συναντήσει μαζί με τη σύζυγο του τη Χάρις.[7]
Η αλήθεια όμως είναι πως ο Ήφαιστος, ο άσχημος και ανάπηρος θεός φέρεται να είχε ως σύζυγο του την πιο ωραία θεά, την θεά Αφροδίτη.
Δυστυχώς η θεά δεν ήταν  πιστή και απατούσε τον Ήφαιστο με τον Άρη.
Όταν το έμαθε ο Ήφαιστος, κατασκεύασε δεσμούς άλυτους και άρρηκτους, οι οποίοι ήταν ένα είδος διχτύου, πλεγμένο τόσο λεπτό που δεν ήταν ορατό.
Το έστησε λοιπόν  στο κρεβάτι  και έφυγε για να εργασθεί στο σιδηρουργείο του στη Λήμνο.
Μετά από λίγο, ο Άρης βρίσκοντας την ευκαιρία, μπήκε στα δώματα της Αφροδίτης ,ξεντύθηκε κι έπεσε στο κρεβάτι.
Το ίδιο έκανε και η Αφροδίτη, όμως αμέσως δέθηκαν και περιπλέχθηκαν με το δίχτυ που ο Ήφαιστος είχε τοποθετήσει, ώστε ήταν αδύνατο να λυθούν. 
Ο Άρης είχε  έναν υπηρέτη, τον Αλεκτρυόνα,  τον οποίο είχε τοποθετήσει ως φρουρό για να φυλάει την πόρτα του σπιτιού, μήπως και έρθει κανείς.
Αυτός όμως κοιμήθηκε και βλέποντας ο Ήλιος τον Άρη να μπαίνει στο σπίτι, είχε τρέξει κι είχε  ειδοποιήσει τον Ήφαιστο για τα γεγονότα.
Ο Ήφαιστος  βρίσκοντας τους δυο μοιχούς δεμένους, κάλεσε όλους τους Θεούς, για να τους ντροπιάσει
Οι Θεοί, βλέποντάς τους σ’ αυτή την κατάσταση, δεμένους και γυμνούς, πρώτα γέλασαν κι ύστερα, με θαυμασμό σχολίασαν, το πώς ο χωλός Ήφαιστος κατάφερε, να παγιδεύσει τον δυνατό και ακαταμάχητο  Άρη, με την τέχνη του.
Οι θεές όμως, ντράπηκαν και δε θέλησαν να δουν το θέαμα, γι’αυτό και δεν πήγαν. Στο τέλος ο Ποσειδώνας, λυπήθηκε τον Άρη και  παρακάλεσε τον Ήφαιστο να τον λύσει .
Η ντροπή του  Άρη ήταν τόσο μεγάλη μετά απ’αυτά τα γεγονότα, που  έφυγε για την Θράκη.
Οργισμένος όπως ήταν με την απροσεξία του υπηρέτη του, τον μεταμόρφωσε στο ομώνυμο πτηνό, τον πετεινό. Γι’αυτόν το λόγο λέγεται ότι φωνάζει κάθε φορά που πλησιάζει η ώρα της ανατολής του Ήλιου, προσπαθώντας  να ειδοποιήσει τον αυθέντη του, για την άφιξη του Ήλιου.
Η δε Αφροδίτη πάλι, έφυγε για την  Κύπρο.
Οι Λήμνιες λέγεται πως θύμωσαν πολύ για την συμπεριφορά της θεάς Αφροδίτης. για αυτό και σταμάτησαν να την τιμούν.
 Δεν περιορίστηκαν όμως μόνο σε αυτό.Μια μέρα, άρπαξαν το άγαλμα της θεάς, που στόλιζε το λιμάνι και το έριξαν στη θάλασσα.
Το πιο υποτιμητικό όμως ήταν, πως στη θέση του αγάλματος, έστησαν το άγαλμα μιας βοός. Αυτό προκάλεσε την οργή της Αφροδίτης, η οποία σε συνεργασία με τον Άρη, θα σπεύσει να τις τιμωρήσει.
Σύμφωνα με μια άλλη παράδοση, ο Ήφαιστος έσμιξε με την Καβειρώ ή Καβείρη, την κόρη του θαλασσινού θεού Πρωτέα και της  Αγχινόης, και απόκτησε τρία αγόρια και τρία κορίτσια, τους Καβείρους[8] και τις Καβειρίδες[9]. Ως γιος όμως του Ήφαιστου αναφέρεται και ο Πύλιος(=πυλός), που στη Λήμνο θεράπευσε τον Φιλοκτήτη.
Ο κυλλοπόδιος θεός μπορεί να είχε προβλήματα με τα πόδια του όμως τα χέρια του ήταν πολύ δυνατά και επιδέξια κι έφτιαχνε αριστουργήματα.
Ο Ήφαιστος είναι ο θεός που οι άνθρωποι αγαπούσαν πιο πολύ απ’όλους τους Ολύμπιους θεούς. Ξεχώριζε από τους Ολύμπιους, γιατί δεν είχε  θεϊκά χαρακτηριστικά αλλά ανθρώπινα.
Ήταν άσχημος, ανάπηρος αλλά συνάμα ευφυής, δημιουργικός και καλλιτέχνης. Οι Ολύμπιοι μπορεί συχνά να τον περιγελούσαν αλλά οι θνητοί τον σεβόντουσαν και το τιμούσαν.
Ο Ήφαιστος στο πάνθεον των θεών, συμβολίζει την δημιουργική προσπάθεια του ανθρώπου και την μετάβαση του στον πολιτισμό.
 Ο Ήφαιστος ήταν ο ίδιος ο άνθρωπος, ο οποίος ξεπέρασε τις όποιες αδυναμίες του και εξελίχθηκε, εκπολιτίστηκε, δημιούργησε .
Ο Ήφαιστος ζούσε στην Λήμνο και εκεί είχε το εργαστήρι του. Οι αρχαίοι με τον τρόπο αυτό τιμούσαν το νησί για τον πολιτισμό του και τα εξέχοντα δημιουργήματα.
Στην Λήμνο συντελείται η μετάβαση προς τον πολιτισμό. Δεν είναι τυχαίο ότι στα χρόνια που άλλοι ινδοευρωπαίοι ζούσαν σε σπήλαια στην Λήμνο στα 12000π.Χ. κατοικούσαν οργανωμένοι σε κοινότητες, ενώ   στα 3000π.Χ. είχαν δημιουργήσει την πρώτη ευρωπαϊκή πόλη.
Ευαγγελία Χ.Λιάπη

Καλυκόσχημος κρατήρας  του 500 π.Χ.Η  πομπή του Ηφαίστου με τη συνοδεία ιθυφαλλικών Σατύρων  Cambridge, Harvard University Art Museums.


[1] Ήρη δ’Ηφαιστον κλυτόν ου φιλότητι μιγείσα
Γείνατο και ζαμένησε και ήρισε ώ παρακοίτη,
Εκ πάντων τέχνησι κεκασμένον Ουρανιώτων
(Και πάλι η Ηρα ,μόνη της –χωρίς με κάποιο να ερωτοσμίξει, γιατί θύμωσε και φιλονίκησε με τον άνδρα της- γέννησε τον ξακουστό τον Ήφαιστο, τον πιο φιλόπονο και τεχνομαθημένο μέσα στ’αγγόνια του Ουρανού.)

[2] Ησίοδος,Θεογονία
[3] Η μ΄εθέλησεν κρύψαι χωλόν εόντα ,Ομηρος,Ιλιάδα Σ396-397
[4] Μητρός εμής ιότητι κυνώπιδος, Ομηρος, Ιλιάδα Σ 396
[5] Ομηρος,Ιλιάδα Α 592-594
[6] Όμηρος ,Ιλιάδα Υ 36-37
[7] Όμηρος , Ιλιάδα Σ382-384 Η αναφορά του Ομήρου στη Χάρις ως σύζυγο του Ηφαίστου θεωρείται ότι προσωποιει την Χάρη των αριστουργημάτων που ο θεός κατασκεύαζε,  την Χάρη της Τέχνης του.
[8] Ο λεξικογράφος Ησύχιος στο λεξικό του αναφέρει: « Κάβειροι, καρκίνοι πάνυ δε τιμώνται ούτοι εν Λήμνω ως Θεοί. Λέγονται δε είναι Ηφαίστου παίδες».
[9] Φερεκύδης

Τρίτη, 8 Μαρτίου 2011

Λημνία Γη


Σε απόσταση ενός περίπου χιλιομέτρου από το χωριό Ρεπανίδι, στη θέση Κοκκαλά υψώνεται ένας λόφος, που ονομάζεται Αγιόχωμα.
Εκεί σύμφωνα με την παράδοση βρίσκεται το σημείο όπου έπεσε ο Ηφαιστος όταν ο εκνευρισμένος Δίας τον εκτόξευσε από τον Ολυμπο και σε αυτό το γεγονός οφείλονται οι θεραπευτικές ιδιότητες του χώματος.
Πότε ακριβώς έγινε γνωστή η θεραπευτική αξία της Λημνίας γης και  η χρησιμοποίηση της ως φάρμακο δεν το γνωρίζουμε, γνωρίζουμε όμως, πως ο Φιλοκτήτης μεταφέρθηκε από τους Αχαιούς στη Λήμνο και  θεραπεύτηκε με Λημνία γη, όπως γράφει ο Φιλόστρατος .[1]
Στην αρχαιότητα  οι ιερείς της Ηφαιστείας με την παρουσία των κατοίκων της Λήμνου μια φορά το χρόνο μετά από εξόρυξη, έπαιρναν τη λημνία γη , ένα κοκκινωπό χώμα.
Το χώμα αυτό κατά την εξόρυξη του το έβρισκαν σε φλέβες.
«Η δε Λημνία λεγομένη γη  έστιν εκ τινός υπονόμου αντρώδους αναφερομένη και μειγνυμένη αίματι αιγείω, ην οι εκεί άνθρωποι αναπλάσσοντες και σφραγιζόμενοι εικόνι αιγός σφραγίδα καλούσιν»
Τη λημνία γη την έπλεναν και την έπλαθαν σε δισκία, αναμειγνύοντας το χώμα  με το αίμα από αίγα, στη συνέχεια τα σφράγιζαν με σφραγίδι που απεικόνιζε μια αίγα ή την θεά Άρτεμη.
Τα δισκία  τα χρησιμοποιούσαν άλλοτε ως φάρμακο στις πληγές και τα έλκη, άλλοτε ως τονωτικό ή ως  στυπτικό, αλλά κι ως αντίδοτο.
Πίστευαν πως ακόμα και τα κεραμικά αγγεία τα οποία κατασκευάζονταν από τη λημνία γη μπορούσαν να εξουδετερώσουν και τα πιο δυνατά δηλητήρια.
Την ύπαρξη της λημνίας γης  πρωτοαναφέρει ο Ηρόδοτος. Μαρτυρίες όμως μας δίνουν  και οι Θεόφραστος, Πλίνιος,  Φιλόστρατος ,  Γαληνός και άλλοι περιηγητές 
Ο Γαληνός [i](131-201 μ.Χ.) διάσημος γιατρός της εποχής του ,επισκέφτηκε δύο φορές τη Λήμνο για να μελετήσει τις θεραπευτικές ιδιότητες της λημνίας γης .
Ο Γαληνός εργαζόταν στην Ρώμη  ως προσωπικός γιατρός του ρωμαίου αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου και των μονομάχων της σχολής της Ρώμης .
Από τα ταξίδια του στη Λήμνο αποκόμισε ιατρικές γνώσεις και πείρα για την θεραπεία των τραυμάτων των μονομάχων. 
Ο Γαληνός λέγεται ότι ενθουσιάστηκε τόσο πολύ από τη λημνία γη ώστε φεύγοντας από το νησί πήρε μαζί του πάνω από 20.000 δίσκια.
Ο Νίκανδρος ο Κολοφώνιος αρχαίος ποιητής του 2ου  π.Χ. αιώνα αναφέρει την ύπαρξη της λήμνιας γη με το όνομα Μίλτον Λημνίδος.
Ο Νίκανδρος έγραψε δυο έργα τα Θηριακά και  τα Αλεξιφάρμακα με θέμα τα δηλητήρια και τα αντίδοτα τους.
Στην εποχή του υπήρξε  ζωηρό ενδιαφέρον από τους ηγεμόνες επειδή ζούσαν με το φόβο μήπως δηλητηριαστούν από τους εχθρούς τους. Ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης (βοτανολόγος του 1ου αιώνα μ.Χ) ο οποίος ασχολήθηκε με την φαρμακολογία στο έργο του «Περί  ‘Ύλης Ιατρικής» αναφέρει πως οι αρχαίοι σφράγιζαν το δισκίο της Λήμνου από το φόβο απομίμησης ή νόθευσης.
Ποτέ σταμάτησε η εξόρυξη και η εμπορία της λημνίας γης δεν γνωρίζουμε. Γνωρίζουμε όμως πως ύστερα από μια διακοπή, το 1480 μ.Χ. ξανάρχισε και πάλι  η εξόρυξη της .
Από το 1480 και μετά και κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου ,την ημέρα εορτασμού της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, ο τούρκος κυβερνήτης του νησιού , συνοδευόμενος από χριστιανούς και μουσουλμάνους ιερείς και από πλήθη λαού πήγαιναν  στην περιοχή Αγιόχωμα και μετά από την τέλεση λειτουργίας άρχιζαν την εξόρυξη της, για  να ακολουθήσει στη συνέχεια η τελετουργία της παρασκευής των δισκίων.
 Νεαρές κοπέλες συμμετείχαν στην παρασκευή και την πλάση του πηλού. Αυτή τη φορά την σφράγιζαν με την σφραγίδα της τουρκικής κυβερνήσεως που έφερε  το σύμβολο της ημισελήνου.
Μεγάλη  ποσότητα της λημνίας γης πήγαινε στο σουλτάνο, ο οποίος συνήθιζε να την προσφέρει στους ευρωπαίους ηγέτες, θεωρώντας την δώρο μεγάλης αξίας.
Η terra sigillata(σφραγισμένο χώμα) μάγεψε τους ευρωπαίους του 16 ου κι 17 ου αιώνα. Οι περιηγητές που αυτά τα χρόνια θα φτάσουν στη Λήμνο θα έρθουν ουσιαστικά και μόνο για να δουν από κοντά την τελετή εξόρυξης της λημνίας γης.
Ενδιαφέρουσα  και πολύ σημαντική μαρτυρία είναι η ξυλογραφία του Andre Thevet στο Cosmograghie Universalle (1575)
Αξιοσημείωτο θεωρείται το γεγονός ότι τόσο η Λήμνος όσο και η αποικία της η Κυρήνη κατείχαν το μυστικό αλλά και το μονοπώλιο των δυο σημαντικότερων και πιο περιζήτητων φαρμάκων της αρχαιότητας.
Ευαγγελία Χ.Λιάπη


[1] Ιαθήναι αυτόν αυτίκα υπό της βώλου της Λημνίας


[i] Η θεωρία του για τη νόσο στηριζόταν στα τέσσερα στοιχεία του ανθρωπίνου σώματος, που αποτελείται όπως και όλο το σύμπαν από γη, ύδωρ, αέρα και πυρ. Τα στοιχεία αυτά αντιπροσωπεύουν τις τέσσερις ιδιότητες του σώματος: ψυχρό, υγρό, ξηρό, θερμό. Για να διατηρηθεί η υγεία τα ενάντια στοιχεία πρέπει να βρίσκονται ανά δύο σε ισορροπία., δηλ. θερμό με ψυχρό, ξηρό με υγρό, σε αντιστοιχία με τους τέσσερις χυμούς του σώματος, όπως τους περιέγραψε ο Ιπποκράτη





Παραχείρι


Ο Bernabo Brea με δοκιμαστικές ανασκαφές που είχε κάνει στην περιοχή ψάχνοντας για το νεκροταφείο της Πολιόχνης την είχε ορίσει ως αρχαιολογικό χώρο της κλασικής περιόδου. 
Στην περιοχή έχουν βρεθεί αρκετά αρχαία δείγματα της κλασικής εποχής. 
Όπως ένας. λίθινος επιγραφικός όρος του 5 ου αιώνα π.Χ. ο οποίος χρησίμευε ως ορόσημο υποθηκευμένου κτήματος κάποιου Αθηναίου κληρούχου. 
Πρόσφατα καλλιεργητές ενώ όργωναν τα κτήματα τους σήκωσαν ολόκληρο πέτρινο κυβόσχημο τάφο της κλασικής εποχής.
Η περιοχή συνδέεται επίσης με ιστορίες για νεράιδες και ξωτικά που κατοικούσαν στην περιοχή.
Όταν οι Καμιώτες σηκωνόντουσαν μέσα στη νύχτα και φόρτωναν τα ζώα τους με σιτάρι για να πάνε στους Ραχιώτικους Μύλους για να αλέσουν φοβόντουσαν πολύ να περάσουν από εκεί. 
Πολλοί είχαν συναντηθεί με τις νεράιδες που ζούσαν  στη δενδρόφυτη ρεματιά.Στο Παραχείρι υπάρχει πηγή με καθάριο νερό.
Εκεί πήγαιναν οι γυναίκες τα παλιά χρόνια αξημέρωτα για να πιάσουν σειρά και να πλύνουν τα ρούχα.
Άναβαν φωτιά, ζέσταιναν νερό, έπλεναν τα ρούχα και τα άπλωναν στους θάμνους της ρεματιάς ή τα  μάζευαν και τα έπαιρναν στο χωριό για να τα στεγνώσουν.


Δευτέρα, 7 Μαρτίου 2011

Παραδείσι



Οι κάτοικοι του χωριού Αγιά Σοφιά υποστηρίζουν ότι ονομάστηκε έτσι από την έκφραση «παρά τη δύση», δηλαδή «κοντά στη δύση» δηλωτικό της περιοχής που κατείχαν και καλλιεργούσαν τα κτήματα τους. 
Η έκφραση αυτή  έγινε από «παρά τη δύση», Παραδείσ’ ή Παραδείσι.

Οι χαρτογράφοι και περιηγητές το αναφέρουν ως λόφο του Ποσειδώνα: Colle di Nettune (Porcacchi, 1572), Neptunius Collis (Ortelius, 1589 και Mercator, 1607 και 1630).
Το όνομα Παραδείσ’ (Paradis) πρωτοεμφανίζεται σε χάρτη του Joseph Roux (1764) και μετά στο χάρτη του Conze (1858). 
Οι Hauttecoeur (1903) και Fredrich (1904) αναφέρουν ξεχωριστά τις δύο κορυφές του: Panagia (273 μ.) και Παραδείσι (286).
Οι χαρτογράφοι οι οποίοι αποκαλούν το Παραδείσι λόφο του Ποσειδώνα δεν πρέπει να κάνουν λάθος. 
Στους πρόποδες του βουνού στη θέση Άγιος Θωμάς υπάρχουν αρχαία ερείπια και κολώνες.
Μάλιστα στην ανοικοδόμηση του ναού του Αγίου Θωμά είχε χρησιμοποιηθεί ως Αγία Τράπεζα ένας αρχαίος βωμός.
Ίχνη για την ύπαρξη αρχαίου ναού υπήρχαν και στην κορυφή του όρους. Απόδειξη ο κίονας που υπάρχει στο περιβάλλοντα χώρο του ναού της Παναγίας. 
Πιθανότατα εκεί να υπήρχε  ναός αφιερωμένος στον Ποσειδώνα. Εξάλλου οι αρχαίοι συνήθιζαν να ιδρύουν τους ναούς που ήταν αφιερωμένοι στο Ποσειδώνα σε λόφους και κορυφογραμμές από όπου μπορούσε κανείς να αγναντεύει τη θάλασσα.

Στο Παραδείσι υπάρχει άφθονος οψιανός[1]. Η πολύτιμη αυτή πέτρα έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του πολιτισμού της προϊστορικής  Πολιόχνης αλλά και  παλαιότερων εγκαταστάσεων  όπως αυτού που πρόσφατα βρέθηκε ανάμεσα στη Φυσίνη και τη Σκανδάλι.
Στα παλαιότερα χρόνια στο Παραδείσι υπήρχε ένα πολύ πυκνό δάσος με κωνοφόρα δένδρα όπως οι  πρωτοπευκίδες, οι σεκόγιες και τα δένδρα κανέλας. Εκεί σήμερα υπάρχει  πλέον  το απολιθωμένο δάσος της Λήμνου.
Ευαγγελία Χ.Λιάπη


[1] Ο οψιανός  είναι ένα πέτρωμα όξινο  σκοτεινόχρωμο με υαλώδη υφή (θεωρείται φυσικό γυαλί) και χρησιμοποιήθηκε εξαιτίας της σύστασης και ανθεκτικότητάς του για την κατασκευή λεπίδων με κοφτερές ακμές, που χρησίμευαν άλλοτε ως μαχαίρια κι άλλοτε ως ξέστρες και ξυράφια.